close

  • Być wiernym Ojczyźnie mej, Rzeczypospolitej Polskiej

     

  • ROZBROJENIE

  •  

    Konferencja Rozbrojeniowa (CD) – została utworzona w 1979 roku na mocy decyzji Specjalnej Sesji Zgromadzenia Ogólnego ONZ jako wyłączne, wielostronne forum negocjacyjne ds. rozbrojenia. Konferencja Rozbrojeniowa jest sukcesorką wcześniejszych instytucji zajmujących się tą problematyką (Komitet Rozbrojeniowy Dziesięciu Państw, Komitet Rozbrojeniowy Osiemnastu Państw i Konferencja Komitetu Rozbrojeniowego). Jakkolwiek CD jest niezależna od ONZ, to jej Sekretarzem Generalnym jest Dyrektor Generalny Biura Narodów Zjednoczonych w Genewie (UNOG), a doroczny raport jest przedstawiany Zgromadzeniu Ogólnemu ONZ.

     

    W skład Konferencji Rozbrojeniowej wchodzi 65 państw, w tym Polska. Najliczniejszy blok stanowią kraje zrzeszone w tzw. Grupie G21 (Afryka, Azja, Ameryka Łacińska). Ostatnie poszerzenie składu członkowskiego CD miało miejsce w 1996 roku.

     

    Przewodnictwo nad pracami Konferencji obejmują na zasadzie rotacyjnej kolejne państwa członkowskie w porządku alfabetycznym. Prezydencja sprawowana jest przez okres czterech tygodni, przez sześć państw w ciągu danego roku. W 2018 roku były to: Sri Lanka, Szwecja, Szwajcaria, Syria, Tunezja i Turcja.

     

    Podstawą funkcjonowania Konferencji Rozbrojeniowej jest zasada konsensusu. W ramach Konferencji (i jej poprzedników) zostało wynegocjowanych kilka fundamentalnych, globalnych umów rozbrojeniowych takich jak: Traktat o Nierozprzestrzenianiu Broni Jądrowej (NPT), Konwencja o Zakazie Broni Biologicznej i Toksycznej (BTWC), Konwencja o Zakazie Broni Chemicznej (CWC), Traktat o Całkowitym Zakazie Prób z Bronią Jądrową (CTBT) - jako ostatni, w roku 1996.

     

    Od tego czasu, pomimo zdefiniowanej agendy prac Konferencji, która obejmuje cztery główne zagadnienia - rozbrojenie nuklearne; negocjacje traktatu o zakazie produkcji materiałów rozszczepialnych dla celów wojskowych (FMCT); proces przeciwdziałania wyścigowi zbrojeń w przestrzeni kosmicznej (PAROS); negatywne gwarancje bezpieczeństwa (NSA); a także:  nowe rodzaje broni masowego rażenia, program całkowitego rozbrojenia, przejrzystość zbrojeń - państwom członkowskim nie udało się osiągnąć kompromisu ws. rozpoczęcia negocjacji w ramach któregokolwiek punktu agendy. 

     

    Polska, będąca członkiem Konferencji Rozbrojeniowej od początku jej istnienia, jest zrzeszona w tzw. Grupie państw zachodnich i innych (WEOG). Polska działa na rzecz utrzymania roli i znaczenia Konferencji Rozbrojeniowej. Ostatnio, Polska przewodniczyła pracom Konferencji w roku 2016.

     

    Wyrazem zaangażowania Polski w rewitalizację maszynerii rozbrojeniowej było przewodnictwo w Konferencji Rozbrojeniowej w roku 2006. Polska zaproponowała wówczas istotne usprawnienia w pracach Konferencji, które przyczyniły się do jej ożywienia: utworzenie po raz pierwszy platformy współpracy 6 przewodniczących CD (P6 - w 2006 r. tworzyły oprócz Polski: Republika Korei, Rumunia, Rosja, Senegal i Słowacja) oraz przeprowadzenie tzw. debat tematycznych poświęconych wszystkim punktom agendy Konferencji.

     

     

    Konwencja o zakazie broni biologicznej i toksynowej (BTWC) – została podpisana w 1972 r., a weszła w życie w 1975 r. Stroną Konwencji jest 181 państw a sygnatariuszami 6 państw. Polska jest stroną tej Konwencji od 1972 r.

     

    BTWC jest pierwszą konwencją dot. całkowitego zakazu jednego z rodzajów broni masowego rażenia – broni biologicznej. Konwencja nie zawiera jednakże praktycznych mechanizmów kontroli przestrzegania zakazu produkcji tej broni. Podjęto działania w celu: wzmocnienia krajowych mechanizmów implementacji BTWC, w tym wprowadzenia stosownych sankcji karnych za prowadzenie działalności sprzecznej z postanowieniami BTWC, rozbudowy międzynarodowych zdolności do wykrywania, badania, zwalczania i ograniczania skutków zamierzonego użycia broni biologicznej lub toksycznej oraz przypadków podejrzanych wybuchów epidemii chorób zakaźnych, opracowania kodeksu etycznego dla naukowców w dziedzinie nauk biologicznych i medycznych.

     

    Postanowienia BTWC są przedmiotem stałego procesu przeglądowego, w formie konferencji przeglądowych państw-stron BTWC, zwoływanych co 5 lat. VIII Konferencja Przeglądowa BTWC w listopadzie 2016 r. nie przyjęła wiążących ustaleń odnośnie do programu pracy na kolejne pięć lat. W sierpniu 2018 r. odbyły się prace grup roboczych poświęcone najważniejszym zagadnieniom Konwencji.  Kolejne spotkanie państw-stron Konwencji odbędzie się w grudniu 2018 r.

     

    Polska popiera stworzenie mechanizmu weryfikacyjnego BTWC, jednakże dostrzega trudności w osiągnięciu międzynarodowego konsensusu w tej sprawie. W sytuacji braku wielostronnych instrumentów weryfikacyjnych Polska popiera środki wzmocnienia implementacji BTWC na szczeblu krajowym, w tym poprzez uszczelnianie kontroli transferów środków biologicznych, intensyfikację współpracy międzynarodowej w zakresie zapobiegania proliferacji, ulepszanie systemu zabezpieczeń i ochrony przed skutkami celowego lub niezamierzonego rozprzestrzenienia się czynników patogennych lub toksyn oraz metod walki z bioterroryzmem. 

     

     

     

    Konwencja o zakazie lub ograniczeniu użycia pewnych broni konwencjonalnych, które mogą być uważane za powodujące nadmierne cierpienia lub mające niekontrolowane skutki (CCW) sporządzona została w Genewie 10 października 1980 r. Konwencja dotyczy wybranych rodzajów broni konwencjonalnej, które z powodu konstrukcji lub metody działania umożliwiają jedynie częściową kontrolę użytkownika nad skutkami jej zastosowania lub też powodują cierpienia większe niż niezbędne do uzyskania określonych celów militarnych. Celem Konwencji CCW jest wyeliminowanie lub ograniczenie stosowania takich rodzajów broni. Konwencja stanowi zbiór zobowiązań o charakterze ogólnym. Właściwe zakazy lub ograniczenia wprowadzane są w ramach protokołów dodatkowych stanowiących integralną część Konwencji. W momencie wejścia w życie Konwencja zawierała trzy Protokoły:

     

    • Protokół I w sprawie niewykrywalnych odłamków;
    • Protokół II w sprawie zakazu i ograniczeń użycia min, min-pułapek i innych urządzeń;
    • Protokół III w sprawie zakazów lub ograniczeń broni zapalających.

    W późniejszym okresie do Konwencji zostały dodane:

     

    • Protokół IV w sprawie laserowych broni oślepiających sporządzony w Wiedniu 13 października 1995 r.;
    • Protokół V o wybuchowych pozostałościach wojennych sporządzony w Genewie 28 listopada 2003 r.

    Polska jest stroną konwencji oraz wszystkich załączonych do niej protokołów. W 2014 roku Polska przewodniczyła dorocznemu Spotkaniu Państw Stron Konwencji CCW.

     

     

    Konwencja o zakazie użycia, składowania, produkcji i transferu min przeciwpiechotnych oraz ich zniszczeniu (tzw. Konwencja Ottawska) została przyjęta w 1997 roku. Jest to pierwszy przykład wynegocjowania międzynarodowego traktatu w dziedzinie rozbrojenia poza systemem Narodów Zjednoczonych. Stało się tak na skutek niezadowolenia społeczności międzynarodowej z rozwiązań przyjętych w ramach Konwencji CCW (vide Protokół II, który nie delegalizuje min przeciwpiechotnych, a nakłada jedynie pewne ograniczenia w ich użyciu). Towarzyszy temu świadomość drastycznych skutków humanitarnych powodowanych przez użycie min przeciwpiechotnych. Do chwili obecnej Konwencję Ottawską ratyfikowały 164 państwa. Poza Konwencją pozostają nadal najwięksi producenci i użytkownicy min m.in. Chiny, Rosja, USA, Pakistan i Indie.

     

    Polska podpisała Konwencję w 1997 roku, a ratyfikowała ją w grudniu 2012 r. W roku 2015 Polska przewodniczyła pracom  komitetu ds. implementacji art. 5 Konwencji (regulującego kwestie oczyszczania terenów zaminowanych). Podczas spotkania Państw Stron Konwencji w Santiago de Chile (2017 r.) Polska poinformowała o zniszczeniu, rok przed terminem, całości posiadanych zapasów min przeciwpiechotnych. Obecnie Polska jest członkiem komitetu ds. zgodności i współpracy w ramach Konwencji.

     

     

     

    Konwencja o zakazie amunicji kasetowej (CCM), tzw. Konwencja z Oslo. CCM weszła w życie w 2010 r. Stroną Konwencji są 103 państwa. CCM zakazuje używania amunicji kasetowej, prowadzenia badań, produkcji, nabywania, składowania, przechowywania lub przekazywania amunicji kasetowej, pośrednio lub bezpośrednio, udzielania pomocy, zachęcania i nakłaniania innych Państw do działań zakazanych. Tę konwencję również wynegocjowano poza systemem NZ. Ze względu na potrzeby obronne państwa i brak systemów uzbrojenia alternatywnych dla amunicji kasetowej Polska nie jest obecnie gotowa przystąpić do tej Konwencji. Spośród państw NATO poza Konwencją pozostają również: Estonia, Grecja, Łotwa, Rumunia, Turcja oraz USA. Konwencji nie podpisały także m.in. Białoruś, Chiny, Indie, Izrael, Pakistan, Rosja oraz Ukraina.

     

     

     

    Traktat o handlu bronią (ATT) jest pierwszą umową w skali globalnej ustanawiającą prawnie wiążące standardy międzynarodowe w handlu bronią konwencjonalną, zapobiegającą i eliminującą nielegalny handel bronią konwencjonalną oraz zapobiegającą jej przekierowywaniu. Traktat wszedł w życie w 2014 r. Celami Traktatu są umocnienie międzynarodowego i regionalnego pokoju, bezpieczeństwa i stabilności, zmniejszanie ludzkiego cierpienia oraz promowanie współpracy, przejrzystości i odpowiedzialnego działania Państw Stron w dziedzinie międzynarodowego handlu bronią konwencjonalną, co przyczynić się ma do budowania zaufania między Państwami Stronami Traktatu.

     

    Traktat o handlu bronią podpisały 130 państwa, jego stronami jest 97 państw. Polska podpisała Traktat w dniu 1 lipca 2013 roku, a jego ratyfikacja nastąpiła 17 grudnia 2014 r.

     

    Znaczący producenci i eksporterzy broni w tym USA, Chiny, Kanada, Rosja, nie podpisały jeszcze traktatu. IV Spotkanie państw stron (CSP4) odbyło się w sierpniu 2018 r. w Tokio.

     

    Drukuj Drukuj Podziel się treścią: